Creëer innerlijke rust en wordt meer bewust van jezelf.

Zin in een yogaoefening?

Start hier

Yoga is not a religion. It is a science, science of well-being, science of youthfulness, science of integrating body, mind and soul.

Yogaoefening

De acht stappen naar Yoga hoeven niet van één naar acht beoefend te worden. Het ligt eraan wat je nodig hebt. Uiteindelijk, wanneer je alle acht in de vingers hebt, heb je als het ware een checklijst om te achterhalen waar je onbalans zit en heb je de tools om deze te herstellen.

Begin je net met het Raja Yoga avontuur? Schrijf je dan in voor de tips en doe mee met de introductiecursus. Hierin leg ik laagdrempelig het begin uit en geef ik je de eerste puzzelstukjes. Hetgeen je hieronder leest zal behalve de stiltebeoefening waarschijnlijk een te ingewikkelde puzzel voor je zijn. Ben je al verder met deze yogavorm of ben je deelnemer in de les? Gebruik de pagina als inspiratie of naslagwerk. Start eerst met stap 3. Wanneer je het energie gevende van deze stap ervaart en je met stap 6 Dharana door het woud van gedachtes en omgevingsgeluiden begint te komen, begin dan pas met stap 4, de Pranayama’s. Bereid deze stap voor met het beoefenen van de Kriya’s, kijk hiernaar bij de ondersteunende yogaoefening. Te snel met stap 4 beginnen zal waarschijnlijk te uitdagend voor je zijn. Mocht je vragen hebben, stel ze dan. Uiteraard zullen de lessen je hierin inspireren.

Veel plezier en succes.

samenvatting yogapad

Het Yogapad
“Het verwerven van een goede fundering is belangrijk voor de duurzaamheid van het gebouw dat er op staat. Zo zijn de 8 stappen van Yoga het fundament voor een spiritueel bouwwerk. Het zijn de Yama’s, Niyama’s, Asana’s, Pranayama’s, Pratyahara, Dharana, Dhyana en de Samadhi’s.

Wanneer je van Yoga spreekt – waar dan ook en hoe dan ook – dan zijn alle 8 stappen altijd aanwezig. Een Yogavorm die één van deze 8 stappen mist, is geen Yoga meer. Dat is een beste uitspraak. Het zit zo:

Dikwijls ontbreekt in Yogabeoefening het aan de juiste voorbereiding:
– De Yama’s en de Niyama’s zijn verkeerd begrepen en tot dogma’s verheven.
– De Asana’s zijn verworden tot gymnastiek.
– Pranayama is door slechte vertalingen tot een ademhalingstechniek gedegradeerd.
– Pratyahara is verworden tot een werkelijkheidsvreemd gebeuren.
– Dharana kan de gemoederen niet meer boeien.
– Samadhi wordt bijna nergens correct onderwezen.

Iedereen staat het vrij om met die 8 stappen te stoeien, en daar andere nadrukken/accenten op te leggen en weet ik veel wat voor namen te geven, maar steeds moeten de 8 stappen terugkomen. Waarom? Omdat de mens uit verschillende niveau’s bestaat. Denk aan het grof lichaam (je lichaam bestaande uit de 5 elementen), subtiel lichaam (waar je gevoelens en gedachtes zich openbaren) en het causale lichaam (waar je intuïtie zit). Bij de ontwikkeling van de mens – omdat de mens als een eenheid in elkaar hangt (een draad van energie) – moet je de totaliteit van al die energieën aanpakken. Anders doe je niks. En de 8 stappen zijn precies 8 ingangen om al die energieën te kunnen tackelen. En als je één daarvan niet erbij neemt, dan mis je een stuk van het geheel. Daarom kan het niet anders dat je Yoga beoefent met de 8 stappen. Het kan niet met 6, het kan niet met 7, niet met 2, of met 3. Maar je hoeft ook niet met 9. Met 8 is voldoende. Je hoeft er geen 9de stap bij te halen. Het systeem is zo slim in elkaar gezet dat je met 8 kunt volstaan.

Beoefen grondig:
– Samadhi pakt de causale trilling aan.
– Dharana, Dhyana en Pratyahara pakken de subtiele trilling aan.
– Pranayama vervolmaakt de energieën op het grove niveau en het subtiel niveau.
– Asana pakt de energie aan op het grove niveau.
– En de Yama’s en Niyama’s zorgen voor het algeheel kader waarbinnen zich dit allemaal voordoet.

Ter verdieping:
Voordat je probeert je gedachten te beheersen kun je het best Kriya Yoga beoefenen, zegt Patanjali (vanuit wat bekend is de oervader van Yoga). Dat bestaat uit de laatste drie van de Niyama’s: soberheid, Zelfstudie en overgave. Als je Zelfrealisatie bereikt hebt, zullen de Yama’s en Niyama’s (stap 1 en 2) op de achtergrond komen te staan, maar blijven zeer belangrijk. Het is te vergelijken met de fundamenten die ook belangrijk zijn maar onzichtbaar.

Het is ook waar dat alle Yoga inspanningen alleen mogelijk zijn wanneer je over een gezond lichaam beschikt, sterke Prana en getrainde organen. Daarom is er zoveel aandacht in de geschriften voor fysieke houdingen (stap 3), de wetenschap van de subtiele energie (stap 4) en complete onthechting van de zinnen (stap 5). De houdingen zijn nuttig voor meditatie en ontwikkeling van het bovenbewustzijn en tegelijkertijd maken ze het lichaam gezond en sterk.

Zolang we onze aandacht alleen naar buiten richten, naar de uiterlijke en tijdelijke wereld, zullen we steeds weer moeten terugkeren om in de tijdelijkheid ervaringen op te doen. Echter, er zal een moment komen dat we een omslag maken naar innerlijke ervaringen en uiteindelijk ontdekken wie wij in essentie zijn, wat onze ware eeuwige aard is. Pratyahara (onthechting, stap 5) vormt daarin de omslag.

“Pranayama (kosmische energie beoefening, stap 4) helpt bij het bereiken van Pratyahara. Wanneer je ergens aan gehecht bent lukt het soms niet om je te verdiepen in het reciteren van een Mantra (luisteren naar het AUM bijvoorbeeld). Als niets helpt kan je Pranayama beoefenen. Het is minder subtiel dan recitatie of contemplatie. Pranayama helpt Manas (het denken) en Buddhi (intellect) afstand te nemen van dat wat aandacht vraagt, zodat deze terug gebracht kan worden naar het reciteren. Pranayama zuivert de zinnen en helpt bij het controleren daarvan. Niet voor niets hemelen de Smriti’s (Hinduistisch geschrift) en andere geschriften Pranayama op. Manu zegt (volgens de hindoeïstische mythologie de stamvaders van de mensheid): Zoals metalen worden gezuiverd door het vuur, de zinnen gezuiverd worden door controle van de energie (Manu 6-71). Men zou gehechtheid etc. moeten vernietigen door Pranayama (stap 4) en Pratyahara (stap 5) en zijn zonden door Dharana, meditatie (stap 6).

De Yogareis:
Een aantal belangrijke vragen op deze reis zijn: Wie ben ik? Ben ik deze gedachte? Ben ik dit gevoel? Ben ik mijn lichaam? Het antwoordt op deze vragen ga je ervaren wanneer je binnen de yogabeoefening de hoeveelheid harmonische energie (Sattva) laat toenemen. Sattva staat voor evenwichtigheid – sat betekent zijn. In deze toestand van bewustzijn is er in geestelijke zin geen handelen meer, hoewel je lichaam druk bezig kan zijn. Je ego, gedachtes, spanningen, conditioneringen, veronderstellingen en beperkende overtuigingen zullen hierdoor uiteindelijk tot rust worden gebracht.

In de training zou het op een begeven moment kunnen gebeuren dat je een echte Yogabeoefenaar/ster (Yogi/ni) wordt. Herkenbaar aan een open hart Chakra. De warmte die dan uit je hart straalt is daarbij voelbaar. Je bent verbonden met het hogere, leeft meer in overgave en hebt het vertrouwen dat je wordt ondersteunt door het universum. Dit maakt de weg vrij voor verdere ontwikkeling op mentaal en spiritueel niveau.

Laten we beginnen met de beoefening. Veel plezier en succes.

stap 1. morele waarde (yama)

Aanwijzingen Yama

Betekenis: – De Yama’s zijn morele principes. Principes zijn iets wat je beschermt tegen automatisme, pijn, onevenwichtigheid, tegen negatieve dingen en die je energie kosten. Een weigering met een principe erachter, waardoor je de kans hebt meer bij jezelf te blijven. Ze helpen je bewuster te zijn van je individuele leven. De Yama’s zijn voor je wezen als het ware een vangnet hiervoor. Het zijn geen regels, maar aanbevelingen, suggesties, een richtlijn, een uitleg, een hulpmiddel. Elke regel is een vorm van geweld. Wetten zijn puur geweld als ze naar de letter worden nageleefd. Regels worden overgewaardeerd door angst. Als je een hekel hebt aan de wet ben je gezond. Wetten zijn bedoeld als aanbeveling, meer niet. Hanteer meer de geest van de wet.

Streven: – Het doel van de Yama’s is om je een handig gereedschap te verschaffen om sneller naar de bevrijding te komen, het doel van Yoga
– Als je Zelfrealisatie bereikt hebt, zullen de Yama’s op de achtergrond komen te staan, maar blijven zeer belangrijk. Het is te vergelijken met de fundamenten die ook belangrijk zijn maar onzichtbaar. Het is dus belangrijk dat je deze beteugelingen in de gaten blijft houden, ze leiden tot bewustzijn van het Zelf.
– Wanneer je op het moment van nu let. Leef jij je leven? Je onderscheidingsvermogen (Buddhi) is dan actief.

Voorbereiding: – Pas op dat je niet afhankelijk wordt van deze morele principes. Ze zijn er om jou te helpen en niet om jou in een nieuwe gevangenis te zetten. – Beoefen om het spel te kunnen spelen eerst stap 3 (Asana), stap 6 (Dharana), eventueel ondersteund door de Kriya’s. Voel je kracht, rust en vertoef je in de helikopter view? Begin dan pas hiermee, anders wordt het spel te mentaal uitgevoerd, dogmatisch in het ergste geval.

Uitvoering: – Wordt je geleefd? Pas dan een Yama wanneer je er zin in hebt, zo nu en dan toe, incidenteel, als de situatie tijdens je yogabeoefening of in het dagelijks leven erom vraagt. Kies dan bewust om zaken te weigeren. Door te kiezen leer je zelf te beslissen wat je wilt en wat niet. Leer luisteren naar je innerlijke stem! Ga en sta daarvoor.
– Na weigering ontstaat er ruimte om je gedachten, spreken en daden t.a.v. de Yama’s te observeren. Dit is geweldloosheid, waarachtigheid, eerlijkheid, kuisheid en het spel met de begeertes. Hoe vaker je dit doet, hoe subtieler het spel. Het mooiste is om deze op het niveau van gedachte te spelen, voordat het spreken of een daad wordt.  Voor meer en specifiekere uitleg hierover, download de verdere uiteenzetting over de Yama’s.

Afronding: – Bemerk dat na je besliste keuze weer terug bij jezelf bent gekomen. Je onderscheidingsvermogen (Buddhi) is weer actief.  De energie begint (meer) te stromen. Voel je dat? Dan heb je hem. Wees jezelf, leef je leven vanuit hart en ziel.
– Een drastische vereenvoudiging van je leven is het gevolg. Een hoop zaken worden door de Yama’s duidelijk gemaakt. Je begrijpt en leeft steeds meer naar de universele wetten. Dit brengt je in contact met de grote krachtlijnen van het universum, de wil van God, en je voelt je als het ware gedragen door die krachten bij jouw dagelijks functioneren. Een ideale basis om op verder te bouwen.

stap 2. morele ideaal (niyama)

Aanwijzingen Niyama

Betekenis: – Je kunt ze voorschriften noemen – morele voorschriften – maar we noemen ze liever morele idealen. Het zijn permanente voorschriften, deze idealen. Idealen is een kracht dat je aan jezelf geeft om vooruit te gaan. Het zijn universele krachtlijnen die garant staan voor groei en succes. Dat je bekrachtigd wordt. Door de kracht van de Niyama’s zal het werkelijkheid worden. Dat je een rechte lijn aangegeven wordt, en volgt. Naar het doel toe. Groeilijnen uitzetten als het ware, dat is typisch Niyama. Zoals je een klimop laat groeien tegen de wand van je huis door stokken te zetten. Nou, die stokken, dat zijn de Niyama’s. Met de Niyama’s ga je je leven opnieuw inrichten, een nieuwe structuur opzetten, waar de Yama’s in opgenomen zijn. Zonder dat je wel eens bij jezelf bent, kan je je idealen niet ervaren. De Niyama’s gaan daarom verder dan de Yama’s. De Yama’s zijn de verhuizers, de Niyama’s zijn de bewoners. De Yama’s gebruik je alleen wanneer de situatie erom vraagt. De Niyama’s pas je altijd toe.

Streven: – Door het toepassen van Niyama’s ga je jezelf steeds verder zuiveren en onder controle krijgen.
– Als je Zelfrealisatie bereikt hebt, zullen de Niyama’s op de achtergrond komen te staan, maar blijven zeer belangrijk. Het is te vergelijken met de fundamenten die ook belangrijk zijn maar onzichtbaar. Het is dus belangrijk dat je deze beteugelingen in de gaten blijft houden, ze leiden tot bewustzijn van het Zelf.

Voorbereiding: – Je kan de Niyama pas echt uitvoeren, wanneer de Yama’s je geen parte spelen.
– Langzaam gaat je ontwikkeling van grof naar steeds subtieler. Het spel met de Niyama’s zal je steeds meer op gedachte niveau gaan spelen, voordat het spreken of een daad wordt.

Uitvoering: – Voor succesvolle beoefening, doe een beroep op je ziel en offer het resultaat van je beoefening op aan het allerhoogste.
– Pas een Niyama toe wanneer je er zin in hebt tijdens je yogabeoefening of in het dagelijks leven.
– Observeer je gedachten, spreken en daden t.a.v. de Niyama’s. Dit is zuiverheid, tevredenheid, soberheid, zelfstudie en overgave.
– Voor meer specifiekere uitleg hierover, download de uiteenzetting over de Niyama’s.

Afronding: – De energie begint nog meer te stromen.
– Dat je (nog) meer bij jezelf komt, wees jezelf, leef je leven, speel en dans vanuit hart en ziel.

Stap 3: fysieke houding (asana)

Aanwijzingen Asana:

Betekenis: As- in het woord Asana betekend zitten, statisch zitten binnen je wezen wel te verstaan. Een Asana is niet een vorm. Het is niet een foto. Het is niet een plaatje. Dat je alleen maar fysiek probeert na te bootsen. Het is iets waar de acht stappen naar Yoga in zitten. Je wezen, zichtbaar als lichaam, toont dat op deze manier. Gestrekt en gemakkelijk.

Streven: – Het is zoals in elke Hatha Yogaoefening dat er gestreefd wordt naar harmonie (Sattva). Zonder Sattva is ontwikkeling niet mogelijk.
– Door meer harmonische energie worden je energiekanalen energie grotendeels vrijgemaakt. Standvastigheid, gezondheid (vrij van ziekten) en soepelheid door meer doorstroming van energie is het gevolg.
– In praktische zin heb je ultieme volmaaktheid bereikt, wanneer je voor lange tijd, drie uur en twintig minuten, zonder te bewegen en zonder een gedachte in één Asana kan verblijven.
– Stap voor stap kom je zodanig in harmonie op alle niveaus, dat je Atman (ziel) tot in het fysieke kan laten komen. Zie een Asana als een soort ontvangstcomité.
– Daar het in Yoga om de weg gaat en niet om het doel. Focus je allereerst of je zin hebt in een Asana en of je jezelf rustiger en vitaler (Sattva) voelt. Wanneer dit het geval is dan ben je zowaar op weg naar Yoga.

Voorbereiding beginners: – Gebruik het lesrooster en blader voor visuele weergave in het boek Licht op yoga van BKS Iyengar (sterk aan te raden).
– De oefeningen gaan in het lesrooster en het boek van makkelijk naar steeds uitdagender. Eerst symmetrisch (waar zit het probleem), dan a symmetrisch (probleem aanpakken) en dan weer symmetrisch (winst). Veelal zijn de houdingen die het lastigst zijn degene die je nodig hebt. Stijfheid en een geringe kracht is een gebrek aan energie. Daar valt wat aan te sleutelen. Ze staan weergegeven in het Sanskriet. Deze taal is veel krachtiger dan het Nederlands. Met het uitspreken van en er zin in hebben begint de Asana beoefening.
– Asana beoefening is een spel, vat het niet te serieus op. Een klein kind maakt het niet uit of iets goed of fout gaat, die doet en heeft plezier. Laat je zin in de oefening leidraad zijn.
– Ben je ongesteld, beoefen op halve kracht. Alle Asana’s zijn toegestaan.

Gevorderde: – Wanneer je gevoel met de houdingen steeds sterker wordt kies dan een Asana intuïtief, dat is het mooiste. Voel wat nodig is.
– Wat de beoefening helpt, nadat het idee van de oefening je duidelijk is, is de Asana mentaal voorbereiden. Dat wil zeggen: visualiseer de ideale houding en voel tijdens de visualisatie of je zin krijgt in de Asana! Dit is vooral te voelen in je hartstreek. Is dit niet het geval, wacht dan totdat dit wel het geval is. Sla hem anders over en neem een andere oefening. Het effect zal miniem zijn wanneer je de houding mechanisch (als een robot) uitgevoerd.
– Lukt fysiek gezien de houding niet, maar heb je er wel zin in? Dan kan je hem mentaal uitvoeren. Überhaupt leuk om te ervaren wat enkel het visualiseren met je doet.

Uitvoering beginners: – Om het energie gevende binnen de houding te ervaren voer de oefening vlak voor je fysieke limiet uit. Waarbij je lichte spanning aan de buitenkant van je lichaam en zachtheid aan de binnenkant van je lichaam aanbrengt, als ware een Vlaamse friet. Een energie opwekkend effect en kalm gevoel (Sattva) is het gevolg, de oefening voelt comfortabel. Kijk je naar iemand die op dergelijke wijze beoefent dan toont de oefening krachtig, het geheel heeft uitstraling.
– Observeer bij jezelf hoelang je in deze harmonische staat kan blijven, laat de Asana zijn werk doen.
– Het duurt tien seconden oefenen vooraleer de harmonische energie door je gehele systeem is. Blijf daarom zolang als mogelijk in de oefening.
– Voel je deze niet, dan doe je de oefening te mentaal. Wacht totdat je weer zin/inspiratie voelt.
– Let tijdens de oefening op het zich voordoen van de volgende kenmerken: verkramping, zweten, warm worden, vermoeidheid, hoge hartslag, een versnelde ademhaling, onrustige gedachtes en een dag later spierpijn krijgen (Rajas). of een loom, trillerig, zwaar, er niet bij zijn of slap gevoel (Tamas). Stop dan met de oefening.

Gevorderde: – Of probeer als gevorderde yogi d.m.v. mentale kracht de harmonie te herstellen. Dit kunnen we doen door aandacht te geven aan het meest kritische centrum (Cakra) binnen de oefening. Je zal merken dat je de oefening weer op kan pakken. Welk Cakra bij welke oefening hoort kan je bij deze vinden.
– Patanjali zijn uitleg in de Yoga Sutra’s over de Asana’s gaan over het balans vinden tussen Stirah = strekking en Sukha = genot. Door strekking ontstaat er meer harmoniche energie en wanneer dat zo is ervaar je iets wat we als genot kunnen omschrijven. Tijdens de Asana beoefening verdeel constant je aandacht tussen stirah/sukha/stirah/sukha .. enz.
– Voor succesvolle beoefening, doe een beroep op je ziel. Wat hierbij helpt, offer het resultaat van je handelen op aan het allerhoogste.
– Wat ook helpt is het beoefenen van Sirsasana (hoofdstand). Hiermee wordt je kruincakra gestimuleerd en zal je eerder verbinding ervaring met het causale. Ook oefenen met durf maakt stimulans kruin cakra.
– Beoefen vanuit het ontvankelijke, in overgave. Ga hiermee door totdat op alle niveaus van het fysieke, mentale en het causale de oefening helend is. Zie jezelf als een beker die zich vult met hernieuwde energie (Sattva), wanneer deze beker overstroomt, dan heb je een ontvangstcomité samengesteld om Atman (je ziel) te verwelkomen.
– Kom tijdens de Asana beoefening in Samadhi, wanneer je dat niveau bereikt hebt. Je lichaam is een gewillig instrument, je bent buiten de tijd aan het beoefenen. De uitdaging is om je controle hierover te behouden, zie het als een spel vanuit het causale.

Afronding: – Kom je niet meer terug in de rustige, kalme, energieke staat (Sattva), stop dan met de oefening. Liever weinig en goed, dan veel en zonder effect.
– Ook als je geen zin meer hebt, stop met de beoefening! Kijk of je na een tijdje weer zin/inspiratie krijgt. Liggen in de lijkhouding (Savasana) kan daarbij helpen. Begin opnieuw of ga door met een andere oefening.
– Doe maximaal 10 Asana’s. Hou je beoefening kwalitatief i.p.v. kwantitatief. Ga hierna liever door met de stiltebeoefening.
– Je zal merken dat voortdurende beoefening je levenshouding verandert. Door de uitwerking wordt je op den duur een ander mens.
– Een hulpmiddel in deze yogaoefening zijn de andere oefeningen op deze pagina. Het zal dan makkelijker zijn om je te concentreren en de beoefening tot het niveau van overgave te brengen om zo nog beter disharmonie in jezelf aan te pakken. Uiteraard zullen de lessen je hierin inspireren. Veel succes en plezier.

Wil je meedoen? Schrijf je in.

Stap 4: kosmische ademhaling (pranayama)

Aanwijzingen Pranayama

Wanneer je het spel met de Asana’s (stap 3), Dharana (stap 6) en de Kriya’s in de vingers begint te krijgen, introduceren we je de Prananyama’s. Sta open en wees geduldig, net als de fysieke houdingen heeft het enige beoefening nodig vooraleer je ze in de vingers krijgt. Raadzaam op dit punt aangekomen, is om enige achtergrond informatie tot je te nemen. Zodoende krijg je eerder de essentie van de oefening te pakken, lees Subtiele Anatomie een gratis e-boek van Phillipe ‘Ajita’ Barbier, veel plezier en succes.

Betekenins: Niet alleen lichamelijke gezondheid is voldoende. De Prana moet ook krachtig zijn. De vertaling van “Prana” is niet “adem”, maar “subtiele energie”. Voor dit doel hebben onze voorouders de wetenschap van de subtiele energie ontdekt en ontwikkeld. Subtiele energie is de intermediair tussen Manas (het denken) en het lichaam. De Pranayama Kosha of het vitale omhulsel is verantwoordelijk voor de uitvoering van lichamelijke actie en voor het vergaren van kennis. Dus Manas (verstand, het denken) en subtiele energie zijn innig met elkaar verbonden. Prana is op dezelfde manier gerelateerd tot de Indriya’s (zinnen) en vult ze. Dus het in praktijk brengen van de wetenschap van de subtiele energie zuivert en ontwikkelt het lichaam en zijn organen, en heeft ook nog een gezond effect op Manas op de koop toe. Vandaar dat Pranayama beoefening niets te maken heeft met ademhaling. Het is in werkelijkheid een geheel aan subtiele technieken, waarbij energie mentaal gestuurd wordt.

Streven: – Behalve Murca en Plavini Pranayama zijn de overige zeven Pranayama’s (download de oefeningen) bedoeld om de hoeveelheid Shiva, maanenergie, stroomt door het Ida kanaal en Shakti, zonne-energie, stroomt door het Pingala kanaal gelijk aan elkaar te brengen. In zoverre dat het derde energiekanaal Sushumna ontstaat, het kanaal van Brahman.
– Door Pranayama beoefening hef je opstoppingen in de twee energiekanalen op, veroorzaakt door indrukken. Indrukken die we gedurende ons leven opdoen hebben wervelingen van energie, Vritti’s, tot gevolg. Ze breiden zich uit en laten gedachten ontstaan. Succesvolle Pranayama beoefening schakelt deze opstoppingen in de twee energiekanalen (Nadi’s) uit, waardoor geen storende gedachten meer hoeven op te treden. De Yogi(ni) verwerft de kracht van de stilte, gedachteloosheid. Vanuit deze basis is het mogelijk om gedachten te leren bijsturen en volledig onder controle te krijgen, om vervolgens naar de intuïtie toe te gaan en deze uiteindelijk ook te beheersen.
– Als de Nadi’s (energiekanalen) gezuiverd zijn, zijn er uitwendige tekenen. Er ontstaat lenigheid en levendigheid van het lichaam. Stijve lichamen worden lenig, zonder dat je nog dagelijks je Asana’s moet oefenen. Je vitaliteit wordt aanzienlijk verhoogd. Je kunt steeds meer aan. Je zal merken dat je steeds minder afhankelijk wordt van voedsel, slaap, zuurstof, warmte en andere zaken die de opgelopen energietekorten moeten compenseren.
– De fase om de beoefening technisch onder de knie krijgen heet kunstmatige Sahita Kumbhaka. Dit wil zeggen dat zolang je je nog niet goed kunt herinneren wat de Pranayama-techniek was, moet je verder gaan met de kunstmatige aanpak. Mettertijd krijg je de beoefening zo goed onder de knie dat de beoefening vanzelf lijkt te gaan. Je bent vakman in Pranayama beoefening geworden! Je zal steeds meer op het gevoel je energiehuishouding bij kunnen sturen en op orde houden. Dit stadium heet spontane Kevala Kumbhaka. Vooral bij meditatie en contemplatie kan zo’n vermogen enorm helpen om telkens terug in Sattva (harmonie) te komen. Met deze spontane uitvoering laat je de ziel het geheel overnemen, het niet meer denken tijdens het auto rijden, daar kun je het mee vergelijken.
– Heel belangrijk tijdens de beoefening van Pranayama is wel dat men het doel ervan in de gaten blijft houden: harmonie oftewel Sattva. Het is met het vergaren van meer harmonische energie al het voorgaande behaald wordt.

Voorbereiding: – Ben je zwanger, voer dan geen Pranayama oefening uit.
– Bij voorkeur comfortabel zittend op een kussen breng allereerst je geest tot rust (betrekkelijke toestand van Sattva). Wanneer je er klaar voor bent, je geest tot rust is en er zin in krijgt, ga dan verder met deze yogaoefening.
– Beweegt binnen jezelf de energie naar buiten toe (Rajas), dan noemen we dit een Shakti overheersing (moe), er is een teveel aan Shakti (zon, mannelijk). Als de energie binnen jezelf zich over het algemeen naar binnen beweegt (Tamas), dan noemen we dit een Shiva overheersing (loom), er is een teveel aan Shiva energie (maan, vrouwelijk). Denk maar eens aan s’avonds wanneer je van alle actie van de dag en de aanwezigheid van de zon je in de regel tot een Shakti overheersing (moe) bent gekomen, je hebt Shiva nodig. Door de nacht en de nachtrust is er in de ochtend een Shiva overheersing ontstaan (loom), je hebt Shakti nodig om het geheel te harmoniseren. Een tekort van beide laat zich voelen doordat je over de dag genomen constant moe bent, er is een gebrekkige energiedoorstroming. Een andere methode om te bepalen welke Pranayama (download de oefeningen) je nodig hebt. Meer voor de gevorderde beoefenaar is voelen welke je van twee nodig hebt. Degene die lekker voelt heb je nodig.

Uitvoering: – Start met een lage telling, 12 tel instroming (Puraka) /48 tel vasthouden (Kumbhaka) /24 tel uitstroming (Pecaka) /48 tel vasthouden (Kumbhaka).
– Bouw met de jaren het tempo stap voor stap op tot uiteindelijk 80/360/160/320. Onze energiekanalen, die de basis vormen van ons fysiek lichaam hebben hun eigen, sinds talloze jaren, vertrouwde verloop. Plotseling zetten we door de beoefening dat op zijn kop en verplichten we de energiekanalen op een andere wijze te stromen. Doe je dit niet dan zal dit voor een langdurige disbalans in de energiehuishouding zorgen. Een tijd ernstig beven en constante misselijkheid zou het gevolg hiervan kunnen zijn. Ook het ontstaan van de hik, astma, ziekten aan de bronchiën, hoofd, oor- en oogpijn en verschillende andere ziekten kunnen door een foutieve uitvoer een gevolg zijn. Dus, we blijven geduldig en laten we de telling van beoefening langzaam oplopen voor het beste resultaat.
– Een hulpmiddel tijdens het uitvoeren van de oefening is het afstemmen op het AUM. Luister naar het Nada geluid (uitleg stap 6) en vervolgens naar het AUM. Het afstemmen op het AUM schakelt nl. mentale disharmonieën uit.
– Afhankelijk van de Pranayama oefening en welke fase je zit binnen de beoefening voer je een instroming, uitstroming, beide of het vasthouden uit. Je aandacht kan dan bij de maan en/of de zonnepoort zijn. 15 centimeter boven ons hoofd bevind zicht de maanpoort oftewel Chandra Bindu. Hier komt de Shiva-energie ons subtiel lichaam binnen door het Ida kanaal en gaat de Shakti-energie naar buiten door het Pingala kanaal. Of je aandacht is bij het vasthouden en vervolgens verspreiden van de energie binnen jezelf. Of deze is bij de zonnepoort of Surya Bindu. Deze bevindt zich bij je stuit. Hier gaat de Shiva-energie uit ons subtiel lichaam door het Ida kanaal en komt de Shakti-energie binnen door het Pingala kanaal.
– In de fase van het vasthouden richten we onze aandacht op de volgende twee gebieden en dat is: De keel, samentrekken van het keelcentrum (Jalandhara Bandha) en de anus, samentrekken van de stuitcentrum (Mula Bandha) trekken we tegelijkertijd samen bij Kumbhaka. Zo kan de energie niet naar buiten stromen en zich in ons verspreiden. Wens deze twee centra’s dicht, of in eerste instantie fysiek door je hoofd voor het keelslot naar voren te brengen en je bekkenbodemspier licht aan te spannen voor het stuitslot.
– Mettertijd zal de beoefening steeds gemakkelijker gaan. Je denkt steeds minder na over het technische gedeelte, het zal meer op de wenskracht gaan. De oefening ontstaat dan als het ware, er is meer rust en stilte, daardoor is er meer ruimte om te observeren wat de oefening met je doet.
– Merk je tijdens de beoefening dat je begint te zweten (Rajas) of begint te rillen (Tamas), dan dien je de beoefening te stoppen. Deze verschijnselen duiden op onevenwichtigheid. Het doel is juist om de hoeveelheid harmonie, verstilling, je energieker voelen (Sattva) groter te laten worden.
– Doe de oefening met aandacht, een TE snelle stroming van energie laat ons energiepijl dalen.
– De energiebeheersingsoefeningen worden door kenners i.p.v. Pranayama “Kumbhaka” genoemd omdat deze fase tijdens de Pranayama oefening het belangrijkste is: door de homogene verspreiding van energie treden de effecten op en dan met name tijdens en na de laatste Kumbhaka.
– Geniet tijdens de Kumbhaka’s van de effecten van de oefeningen. Volg vol aandacht wat er zich allemaal afspeelt aan kleine veranderingen, kriebelingen, verruimingen en dergelijke in je lichaam. Je zal je telkens er beter door worden.

Afronding: – Wanneer je de beoefening in de vingers krijgt ervaar je steeds meer dat de twee energieën (Shiva en/of Shakti) ten opzichte van elkaar harmonischer (Sattvischer) zijn geworden. Wanneer je in meditatie komt (gedachteloosheid) dan is de fase van Pranayama voorbij.
– Ervaar je geen verandering? Dan heb je de verkeerde Pranayama oefening gekozen of heb je hem zonder zin uitgevoerd. Wacht dan totdat je inspiratie krijgt en ga verder.
– Pranayama is het tijdelijk oplossen van een energetische disbalans. Dat wil zeggen dat een teveel of een tekort van Shakti of Shiva energie geharmoniseerd wordt. Na verloop van tijd zal er opnieuw een disbalans optreden en zal de Pranayama beoefening herhaald moeten worden. Alleen meditatie en contemplatie lost een energetische disbalans uiteindelijk definitief op. Blijf daarom doorgaan met de beoefening tot dit niveau is bereikt.
– De verhouding van Shiva en Shakti in de omgeving en in jezelf is namelijk verschillend op elk tijdstip van de dag en de nacht. Door te oefenen op acht verschillende tijdstippen, telkens drie uur later, krijg je eigenlijk acht verschillende oefeningen. Als je echt volleerd wilt worden in deze wetenschap van de energie is het aanbevolen om jezelf op deze wijze te vervolmaken, net zoals een vliegtuigpiloot eerst leert vliegen bij mooi weer en dan later alle soorten weersomstandigheden uitprobeert. De beloning voor je ijver is niet gering: je verkrijgt deugdzaamheid en je Karma wordt opgelost. De weg is echter lang, overhaast je niet, speel en leef je leven, terwijl je regelmatig blijft oefenen. Langzaam zul je dan zien, in de loop der jaren, dat je permanente resultaten boekt.
– Er zijn nog een paar storingsmogelijkheden die de aandacht verdienen. Dat zijn de Chakra’s, die energie kunnen krijgen van buiten. Elke Chakra is eigenlijk een venster/zijdeur naar een bepaalde wereld. Via de Chakra’s kunnen energieën binnenkomen, maar kun je ook energieën kwijtspelen. Dus, het is niet alleen langs de Bindu’s (energiepoorten) dat je functioneert, energetisch. Wanneer we werken met Pranayama, beoefen dan ook Pratyahara (onthechting). Met Pratyahara sluit je al die zijdeuren of ramen. Anders is het beoefenen van Pranayama als stofzuigen met de ramen open. De werking van de Pranayama langs de Bindu’s (energiepoorten) zal beter gaan. Zie aandacht voor Pratyahara in deze als punt op de Pranayama i.
– Een hulpmiddel in deze yogaoefening zijn de andere oefeningen gegeven in de yogalessen.

Meedoen? Schrijf je in.

dubbele-helix

Stap 5: onthechting (pratyahara)

Aanwijzingen Pratyahara:

In dit spel kom je wanneer je met yogabeoefening er voldoende harmonie (Sattva) binnen jezelf is. Je komt daarmee gemakkelijk boven het gedoe van je gedachtes uit en je ervaart genoeg concentratie- en onderscheidend vermogen om te ervaren wat er binnen je leeft. Zo niet, beoefen dan langer de Asana’s, Pranayama’s, Dharana op Nada en de ondersteunende yogaoefening.

Betekenis: In het Westen gaan we vrij primitief om met de mensen en de dingen. Waarom? Nou, we raken er in de kortste keren gehecht aan en kunnen er dikwijls niet meer zonder. Ofwel geven we eraan toe, ofwel onderdrukken we het. In beide gevallen krijgen we problemen. Gewoonten, fixaties en verslavingen treden op aan de ene kant, verkrampingen, frustraties en dichtklappen treden op aan de andere kant. Het leven wordt een chaos…

In Yoga gaan we heel verfijnd om met de mensen en de dingen. We letten op de energie die we in het dagelijks leven gebruiken en trekken die energie gewoon terug naar onszelf als dat moet. We ontkrachten daardoor de band die ons gevangen zou kunnen houden. Dat noemen we onthechten.

Streven: – Het intellect (Buddhi), een ander woord is het onderscheidingsvermogen, is als enige verantwoordelijk voor hechting. Wanneer Buddhi onder controle is, staan de zinnen automatisch onder controle. Wanneer het intellect (Buddhi) compleet ontdaan is van de hechting der objecten, zal Pratyahara perfect zijn.

Buddhi:
Krijg je een ingeving, zie je opeens het licht, voel je herkenning, een klik, daar zorgt Buddhi voor. Buddhi kiest steeds tussen goed en kwaad, waarheid en leugen, rechtvaardigheid en onrechtvaardigheid, deugd en ondeugd. Het neemt beslissingen die verband houden met wat je hoort te doen in dit leven, je Dharma (roeping). Het geeft raad als een wijze vriend, het is de leider van ons wezen. Het is datgene dat zorgt voor weten. In wezen analyseert het, onderscheidt het verschillen en komt het tot een conclusie.

Doel van Buddhi als krachtig licht is kennis te onthullen. Alle handelingen tijdens het waakbewustzijn worden met behulp van Buddhi verricht. Als Buddhi overrompeld wordt door onzuiverheden en onrust, dan is het verantwoordelijk voor het aantrekken van de vijf Klesha’s (bezoekingen), te weten onwetendheid, ego, gehechtheid, haat en angst voor de dood. Daardoor blijf je in Samsara (het rad van wedergeboorte) hangen en kom je gegarandeerd weer terug op aarde na je dood. Maar als je Buddhi in Sattva (harmonie) kunt krijgen, dan zul je alle problemen kunnen oplossen die er zijn. (Zin in…)

– Bij Pratyahara mogen de Indriya’s niet in contact blijven met hun objecten maar moeten worden getraind het intellect (Buddhi) te volgen. Men legt dit proces uit aan de hand van het voorbeeld van de bijenkoningin. De bijen volgen de koningin. Ze verzamelen zich daar waar zij zich nestelt. Als zij gaat, gaan de bijen mee. Op dezelfde manier zullen de Indriya’s Buddhi volgen.

Een verstandige Yogi zou daarom zijn Indriya’s met mentale en fysieke inspanningen onder controle moeten houden. Alleen dan zal hij perfectie in Yoga bereiken. Een enkel ongecontroleerd zin is genoeg om hem te laten vallen. Zijn intellect of kennis (Buddhi) zal weglekken als ware het water in een lekke ton.

Een gewoon mens leeft niet, hij wordt geleefd. Het zijn de Indriya’s die hem leiden. Beste voorbeeld is de televisie aan laten staan wanneer je visite hebt. Dan zie je dat de mensen, ondanks dat ze met jou praten, tóch constant loeren naar dat scherm. En ze kunnen gewoon niet meer nadenken. Waarom? Heel eenvoudig. Omdat hun bewustzijn in hun ogen komt te zitten. Dus, in hun Sattvisch vuur element. En ze zijn daardoor gepakt door dat beeld. Heb je al gepraat met iemand die zo achter je om kijkt naar een televisiescherm? Probeer het maar eens. Zet het televisietoestel aan, en vraag je partner daarvoor te staan, en dan praat je, of je probeert te praten, met je partner. En je moet het liefst Nickelodeon nemen, mét geluid aan.

Wat zijn de Indriya’s?
Een ander woord hiervoor is zinnen. De Indriya’s zijn onder te verdelen in Jnanendriya’s: fijnstoffelijke organen van waarneming, Karmendriya’s: fijnstoffelijke organen van handeling en de Tamantra’s: de subtiele elementen, dit zijn subtiele bollen. De mentale bol is ongeveer 60 cm groot. Het is een bol, waarbinnen 5 kleinere bollen zitten. Die 5 kleinere bollen dat zijn de Indriya’s. De aardebol = 10 cm diameter, Water = 20 cm, Vuur = 30, Lucht = 40, Ether = 50, Mentaal = 60 en Causaal = 70 cm.

Als de bollen in evenwicht (Sattva) zijn, dan zijn het de Jnanendriya’s, de oorzaak van de werking van onze zintuigen, nl. reuk, proeven, zien, voelen en horen. En als ze uitzetten (Rajas), dan zijn het de Karmendriya’s, of de verantwoordelijken voor onze motoriek, nl. uitscheiding, voortplanting, voortbeweging, grijpen en spraak. Als ze samentrekken (Tamas), die bollen, dan zijn het de Tanmatra’s. Subtiele vorm van aarde water, vuur, lucht en ether.

Dat betekent dat je het volgende onder controle moet krijgen:
Vijf motorische organen (Karmendriya’s):
1. motoriek van excretie of uitscheiding, zoals het plassen, poepen, zweten,
2. motoriek van voortplanting of de activiteit van je geslachtsorgaan,
3. motoriek van voortbeweging of de beweging van je benen bij het lopen en rennen,
4. motoriek van grijpen of de beweging van je handen en armen,
5. motoriek van spraak of het gebruiken van je stem bij het spreken, roepen en zingen,

Vijf organen van waarneming, de zintuigen (Jnanendriya’s):
6. zintuig van reuk of het opvangen van geuren met je neus,
7. zintuig van smaak of het proeven met je tong,
8. zintuig van tast of het voelen met je vingers,
9. zintuig van gezicht of het zien met je ogen,
10. zintuig van gehoor of het luisteren met je oren.

– Wat is dus het probleem?
Bij gewone mensen gaat het verstand in de Indriya’s zitten (zie het voorbeeld hierboven met de televisie), daarom blijft hij geketend aan de objecten van deze wereld. De mensen leven niet met hun energie in hun Manas (verstand, het denken). Het is beter om de energie daarin te krijgen. Daarom is het belangrijk om begrip en beheersing over Manas te krijgen

Manas:
Manas geeft leiding aan de Indriya’s: Karmendriya’s, Jnanendriya’s en Tanmatra’s. Het vervult een spilfunctie, zoals een directiesecretaresse in een bedrijf. Soms lijkt het dat Manas alles tegelijkertijd verricht omdat het zo snel gaat. Net als een boodschapper neemt het denken een boodschap aan (een waarneming), geeft de boodschap door en krijgt er eventueel één terug.

Dus het probleem is dat ons bewustzijn weggaat van Manas, en onze Indriya’s die doen functie/dienst als Manas. Pratyahara is het terugtrekken van dat bewustzijn van die Indriya’s, en het terugzetten ervan in Manas. Waar het hóórt. Het zijn niet die Indriya’s die een verstandelijke functie moeten hebben.

Nu komt Pratyahara beoefening. Je ziet het gehechtheid probleem heel duidelijk, en je zegt: “Wacht even, ik wil niet geïdentificeerd worden met de externe objecten via mijn zinnen. Mijn zinnen laat ik gewoon niet meer zo gaan. Ik trek de energie eruit, en ik breng die energie terug naar Manas”. Dan haal je energie eruit door te concentreren op één object, totdat je er mee identificeert en je brengt de energie naar binnen toe? Qua gevoel is het net of je het weer omhoog brengt.

Yogi Goraksha zegt: zoals een schildpad zijn extremiteiten intrekt, zo moet ook een Yogi zijn Indriya’s intrekken.

Samenvatting streven:
Wat gebeurt er precies bij Pratyahara?
De Indriya’s krijgen kennis van de externe objecten en geven het via de subtiele elementen (Tanmatra’s ) door aan Manas. Vervolgens geeft Manas het weer door aan Buddhi. Op zijn beurt onderscheidt en verfijnt Buddhi het gekende en draagt het over in de vorm van Samskara’s aan Citta (geheugen) in Karana Sharira (causaal lichaam) die in de hartstreek gevoeld kan worden. De Indriya’s komen gedurende dit proces constant in contact met Manas en met Buddhi. Citta heeft echter geen direct contact met de Indriya’s. Tijdens contemplatie of meditatie komen Manas en Buddhi alleen in contact met de Tanmatra’s. Je bewustzijn is dan …. Dus zonder contact met de externe organen die niet actief zijn. Het resultaat hiervan is dat geopende ogen niets zien, de oren niets horen, de handen niet grijpen en de voeten niet bewegen. Dan zal Manas zich bezig houden met de gedachte van het Zelf, oftewel Manas is begrensd en daardoor wordt het stil. Buddhi raakt op dezelfde manier gekalmeerd. De Indriya’s houden op kennis van hun objecten te vergaren omdat hun meester (Manas) stil of inactief is. Dus krijgen de Indriya’s geen voedsel. Hun contact met de objecten verdwijnt en daardoor worden de Indriya’s net zo rustig als Manas. Dit is Pratyahara.

Voorbereiding:
– Bij voorkeur comfortabel zittend op een kussen breng allereerst je geest tot rust (betrekkelijke toestand van Sattva). Wanneer je er klaar voor bent, je geest tot rust is en er zin in krijgt, ga dan verder met deze yogaoefening.
– Voor succesvolle beoefening, doe een beroep op je ziel
– Registreer je pogingen van handelen, speel met de energieën van de indriya’s (zinnen), wees bewust waar je zit, ga met het onthechten heen en terug, daar bouw je meer energie mee op en controle bv niks meer zien en dan weer zien en/of bewust spelen dat je kwaad bent

Uitvoering:
1. Stel eerst vast dat je gehecht bent aan iets of iemand. Voel de beperking van die gehechtheid. Weet je dat niet? Dan is het gemakkelijk, je hoeft alleen maar te kijken naar al die dingen die je aantrekken. Stel dan de vraag: Kan ik daar ook zonder? Is het antwoord “neen”, dan heb je een gehechtheid. Je functioneert impulsief. Even een strikvraag: Kun je ook zonder tanden poetsen? Je kunt ook kijken of je het gevoel hebt geleefd te worden. In een sleur zitten is ook gehechtheid.

2. Beslis: “Ik wil vrij zijn van deze gehechtheid.” Wees daarbij overtuigd van je beslissing. Vanuit deze krachtpositie boven het gewone denken beslis je dat je aandacht zich moet terugtrekken van de gehechtheid. Neem opnieuw het heft in eigen handen: “Ik bepaal toevallig wel wat hier gebeurt!” Als je dat doet dan laat je het intellect werken. Dat is op zich al genoeg om los te komen van gehechtheid. Hou vervolgens altijd en overal het initiatief, dat is veiliger voor jou. Heb je jezelf nooit de vraag gesteld: “Wat doe ik hier eigenlijk?” of “Sta ik hier wel achter?” Wel gezond, hoor. Het helpt je onthechten.

3. Haal je energie uit de gehechtheid en breng het naar binnen. Qua gevoel is het of je het omhoog brengt. Laat de onthechting langzaam optreden. Laat stukje bij beetje los. Vooral niet alles in een keer. Dat zou geweld zijn. Alles loslaten in een keer is niet zo goed voor jouw wezen. Doe het langzaam, zodat je er aan kunt wennen. Dat gaat makkelijker. Zeker als je er mee gaat spelen en relativeren. Zeg maar rustig: “Morgen ga ik er mee verder, met die onthechting!”

4. Concentreer je op een nieuw object of persoon. Stort je volledig op iets anders, waar je zin in hebt. Verplaats je aandacht steeds meer naar een ander interessant onderwerp. Snuffel er aan, raak het aan en kom dan telkens weer terug, totdat je dat onderwerp eigen gemaakt hebt. Tegelijk ben je dan los gekomen van de voorgaande gehechtheid.

In het kort:
1. Beseffen dat je gehecht bent.
2. Beslissen te onthechten.
Beslissing: werking van Buddhi (onderscheidingsvermogen, intellect). Belangrijkste kenmerk.
3. Langzaam terugtrekken.
4. Richten, concentreren, een nieuw onderwerp vinden.

Soorten Pratyahara:
Voor succesvolle Pratyahara beoefening, is het zeer noodzakelijk om onthechting te beoefenen in zijn vier vormen.
1. Progressieve (Yatamana) onthechting. De gevoelens van liefde en haat zijn vergroeid met (of ingeworteld in) onze organen en dwingen hen naar hun objecten. Eerst word je je bewust hoe deze gevoelens je zinnen beïnvloeden en vervolgens trek je, tegen het gehecht zijn in, de zinnen geleidelijk van de objecten terug.

2. Exclusieve (Vyatireka) onthechting. Als je je bezig houd met bovengenoemde progressieve onthechting word je je bewust van veel van je gehechtheden. Je beslist van welke gehechtheid je het eerst afstand wil nemen en daar ga je je exclusief mee bezighouden. Je kunt stap voor stap elk van je gehechtheden aanpakken tot je nergens meer aan gehecht bent.

3. Een zin (Ekendriya) onthechting. Bij een hardnekkige gehechtheid kan het zijn dat het je gewoon niet lukt om te onthechten. Het intellect lijkt zonder overtuigingskracht, de indrukken beroeren je tot in de diepte van Citta (geheugen). Zorg ervoor dat dergelijke storingen niet plaats vinden. Roken kan zo’n hardnekkige gehechtheid zijn. Je kiest van het roken een gedeelte (een zin) uit. Bijvoorbeeld het aansteken van de sigaret, het kopen van sigaretten of het inhaleren etc. En je neemt deze enkele zin als doel van je onthechting. Als je er klaar mee bent, neem je een volgende zin, en zo verder tot je helemaal klaar bent met je gehechtheid.

4. Gecontroleerde (Vashikara) onthechting. De Yogi bereikt het stadium waarbij er enkel nog diepliggende indrukken bestaan. Ze komen niet zomaar tevoorschijn. Zelfs wanneer de zinnen dicht bij hun objecten zijn, blijft het intellect (Buddhi) kalm en zullen de zinnen dat dus ook blijven. Als deze staat van onthechting bij de volgende vier onderdelen, Citta, Buddhi, Manas (het denken) en Indriya’s (zinnen) bereikt is, heet dit Vashikara (opperste onthechting). Als oefening kun je je Indriya’s bewust uitdagen door het vroegere object van hechting op te zoeken en te kijken in hoeverre je slaagt in je controle.”

Afronding
– Wanneer je de beoefening in de vingers begint te krijgen ervaar je tijdens het onthechten harmonische energie (Sattva). Ervaar je geen verandering? Dan heb je hem zonder zin uitgevoerd, was je voorbereiding niet goed genoeg of is je beoefeningsniveau nog niet hoog genoeg.
– Offer het resultaat van je beoefening op aan het allerhoogste
– Uiteraard zullen de lessen je hierin inspireren. Veel succes en plezier.

Meedoen? Schrijf je in.

Stap 6: concentratie eigen energie geluid (dharana)

Aanwijzingen Dharana op Nada

Betekenis Nada? – Dharana betekent concentratie. Het kunnen concentreren maakt de volgende stap in Yoga mogelijk en dat is meditatie (Dhyana).
– Er zijn vele concentratie oefeningen waarvan het luisteren naar het Nada geluid 1 van de beste, zo niet de beste is.
– Het Nada geluid is je eigen geluid: je hoort je eigen wezen doordat de twee kosmische energieën Shiva (vrouwelijk, ying energie) en Shakti (mannelijk, yang energie) tegen ons Karma (totaal aan indrukken) aanbotst. Dit laat zich in eerste instantie horen als een ruis, dit is Nada.

Streven: – Hoe meer Karma we door Yogabeoefening verbranden des te stiller wordt deze ruis, totdat je uiteindelijk de klank niet meer hoort.
– Wanneer Nada niet meer waargenomen kan worden, zijn de indrukken weg en verandert het spiraalvormig verloop van de energietrilling in een rechtlijnige baan. De stroming wordt niet meer afgeremd, er vinden geen botsingen meer plaats, de snelheid van de energiestroming zal aanzienlijk toenemen.
– Uit de intense en veelvuldige herhaling van deze beoefening worden de energiekanalen zeer sterk. Dus de basisstructuur van je wezen wordt geconsolideerd. Je kunt hierdoor inderdaad enorm krachtig worden op alle niveaus, fysiek, vitaal, emotioneel, mentaal en zelfs spiritueel.
– Het criterium van succes bij het luisteren naar Nada is de totale ongevoeligheid die optreedt jegens alle andere verschijnselen. Deze staat noemt men in het Sanskriet Turiya.
– De geest is als een slang van binnen, die, bij het horen van Nada al het andere vergeet en, opgegaan in dat ene, nergens meer heen gaat. Gedachteloosheid is bereikt, totdat we al ons Karma verbrandt hebben is dit het eindpunt.

Voorbereiding: – Bij voorkeur comfortabel zittend op een kussen breng allereerst je geest tot rust (betrekkelijke toestand van Sattva). Wanneer je er klaar voor bent, je geest tot rust is en er zin in krijgt, ga dan verder met deze yogaoefening.
– Breng je hand of handen in een kom bij je oor(en). Concentreer je op de ruis, het is net of je de zee hoort ruisen. Haal vervolgens je hand van je oor af en leg ze op je knie. Wanneer je het geluid blijft horen dan heb je hem.
– Het Nada geluid laat zich horen wanneer we een zekere mate van gezondheid hebben bereikt.
– Hoor je hem niet? Beoefen de andere yogaoefeningen. Op een zeker moment ga je het geluid horen.

Uitvoering: – Luister naar en concentreer je op het geruis. Stel jezelf er ontvankelijk voor op. Heb geduld, laat de beoefening zijn werk doen, je energie zal steeds sneller gaan stromen. Door je aandacht erop te vestigen zal je uiteindelijk erin onder dompelen.
– Door het luisteren zelf ga je in waarneming en dat is een natuurlijke Sattva toestand. Door het luisteren aan te houden verspreid Sattva zich meer en meer in je wezen. Een tintelend gevoel zal zich over het gehele lichaam verspreiden.
– Na enige beoefening wordt je waarnemingsvermogen subtieler en zal één voor één, 4 verschillende geluiden zich aandienen. Het begint met tinkelende sieraden, daarna het geluid van pauken, daarna de trommels/tromgeroffel en tenslotte de hoge fluittoon/snaarinstrument.
– Laat je niet afleiden door die mooie geluiden. Blijf bij je Nadageluid. Het zal gebeuren dat je het geluid bijna niet meer kunt horen, zo subtiel kan het worden. Blijf er toch bij.
– Wanneer je aandacht wel getrokken wordt door de mooie geluiden of iets anders, zal je waarneming van het Nada geluid onderbroken worden en zal je een jo-jo effect krijgen. Het mooiste en het effectiefste is dit effect glad te strijken, rechtlijnigheid. Ga terug naar het Nada geluid. Accepteer dat je af en toe de tijd nodig hebt om lang te luisteren om tot dit punt te komen.
– Je bewustzijn zal zich naar steeds hogere niveaus verplaatsen, waardoor oneffenheden (Karma) in onze energietrilling worden vlak gestreken. Dit zijn de 4 stadia van ontwikkeling, nl. beginfase, potfase, groeifase en samensmelting met het hogere.
– Het etherisch lichaam wordt geharmoniseerd. Luisteren naar innerlijk oor orgaan is Sattvisch van aard. 5 prana’s vermengen zich, wanneer dit voltooit is kom je in 2de fase, daar komt die strekking vandaan. Vanaf 3de fase nada treed regeneratie / heling op. Je mentale storingen verdwijnen dan langzaam en laten je energie in het subtiel lichaam steeds sneller stromen. Hou dit aan totdat je stevig in Dhyana (meditatie) komt, 4de en laatste fase samensmelting. Meditatie en verder nog contemplatie is een geschenk van je beoefening. Er zijn dan geen gedachtes meer en je krijgt de indruk dat je in een grote bolvormige kaasstolp zit. Je hebt daarbij het gevoel dat het heel natuurlijk en gemakkelijk is in deze toestand.

Afronding: – Zorg ervoor dat je zin in de beoefening blijft. Is dit niet zo? Stop dan en doe een andere beoefening of stop ermee wanneer de zin wegblijft, cruciaal dit punt.
– Soms gaat de oefening heel gemakkelijk en soms voor geen meter. Rustig doorgaan, volgende keer gaat het hopelijk weer beter!
– Nogmaals het geluid zal eerder en makkelijker te horen zijn wanneer je aandacht hebt voor de andere oefeningen.
– Uiteraard zullen de lessen je hierin inspireren. Veel succes en plezier.

Meedoen? Schrijf je in.

Stap 7: meditatie (dhyana)

Aanwijzingen Dhyana

Betekenis: Wanneer je gedachten uitgeput erbij gaat zitten, hoewel het niet volledig inactief wordt, heet het Dhyana (meditatie). Zoals een tol, die met volle kracht ronddraait, lijkt stil te staan, zo schijnt het denken stil te staan. Bij Dhyana (meditatie) hou je het denken onthecht van alle objecten, behalve het ene gekozen object. Een gedachte is een Vritti, een energiewerveling, die zich in jouw subtiel lichaam nestelt. Door er aandacht aan te geven (Dharana) wordt deze gedachte versterkt. Je gaat vol liefde op in dat ene, zoals een rivier zich stort in de oceaan.

Streven: Als de Klesha’s (bezoekingen) werkzaam zijn en je helemaal ondersteboven halen, dan moeten ze “door meditatie stilgelegd worden”. Vanaf het moment dat je bezig bent met meditatie betekent het dat je alle Vrtti’s in jouw aura ontkracht hebt. Dat er geen Vrtti’s meer zijn behalve de Vrtti van AUM. En dat je daardoor ook niet meer onderhevig bent aan Vrtti’s uit de omgeving die naar je toe komen. Dus, de Klesha’s houden op, door meditatie. Niet alleen heb je gezondheid (fysieke en mentale gezondheid), maar ook alle ellende stopt. Onwetendheid, egoïsme, gehechtheid, haat, angst voor de dood. Dit zijn de 5 verschillende soorten Klesha’s die anders op je afkomen. Ze zijn allemaal gebonden aan Vrtti’s. Maar door meditatie heb je geen Vrtti’s meer. Dus, ze kunnen niet meer aangetrokken worden door Vrtti’s.

Voorbereiding: – Bij voorkeur comfortabel zittend op een kussen breng allereerst je geest tot rust (betrekkelijke toestand van Sattva). Wanneer je er klaar voor bent, je geest tot rust is en er zin in krijgt, ga dan verder met deze yogaoefening.
– Luister net zolang naar Dharana op Nada (concentratie op eigen energiegeluid) totdat je stevig in Dhyana (meditatie) komt. Dit is wanneer je de indruk krijgt dat je in een grote bolvormige kaasstolp komt te zitten.

Uitvoering: – Door de andere gedachten in jouw subtiel lichaam los te laten (Pratyahara) haal je de energie daar weg. Totdat die gedachten van lieverlee verdwijnen bij gebrek aan energie. Jouw subtiel lichaam is dan helemaal rustig, op die ene gedachte na, die je gekozen hebt. Het gevoel dat je bij meditatie hebt is opmerkelijk. Het lijkt alsof je in een kaasstolp zit, de aura van je subtiel lichaam. En het voelt zo rustig en stevig, alsof je de eeuwigheid binnen bent gegaan. En dat laatste is zelfs letterlijk.
– Terwijl je bezig bent, is dat jouw drijfveer om erbij te blijven. Als je heel nuchter de AUM gaat zitten beluisteren. Dan maak je er niks van. Want je bent niet gedreven. Dus, je gaat niet omhoog. Je energie wordt niet aangezwengeld. Dus, je zult het niet kunnen aanhouden. Waarschijnlijk zul je het niet eens bereiken, laat staan aanhouden. Het aanhouden is telkens teruggrijpen, maar het is niet AUM, AUM, AUM, zoals velen denken. Nee, hij is constant daar. A U M … Maar ons bewustzijn – áls we het raken, horen we eventjes … A … – is niet sterk genoeg, en valt meteen terug. Wat je moet proberen te doen, is meer Sattva in jou te krijgen. Dus, zorg voor een betere basis: mediteer! Als je elke keer vaste voet verliest/je er niet bij kunt blijven/je maar 10 seconden in dat gevoel van kaasklok kunt blijven en dan weer naar beneden komt, zorg dan dat je basis beter is. Heb ik last van de Yama’s en Niyama’s? Controleren! Heb ik daar een steek laten vallen? Of is mijn Asana niet helemaal correct? Of ben ik toch nog ergens bezig met een gedachte of een emotie, die ik niet kan loslaten? Controleer dat (Pratyahara). Daarom hebben we dat laddertje geleerd hè? En als het echt niet gaat, dan zeg ik tegen mezelf: “Het lijkt allemaal OK (mijn basis). Nou, neem concentratie op Nada en dan ga de 4 geluiden proberen te horen” Daardoor komt je wezen weer helemaal tot rust. Dan kan je vaste voet zetten op de mentale trilling en daar blíjven. Dus, het onvermogen om het te doen, is dat er ergens beneden een foutje is opgetreden, dat je over het hoofd hebt gezien.

Afronding: – Je zult merken dat er, naarmate je meer oefent/meer tijd doorbrengt in dit soort harmonische toestanden, minder Klesha’s op je afkomen. En als je dit spel begrepen hebt, dan zet je vanaf dat moment gewoon dóór en neem je met minder dan complete harmonie geen genoegen. En je gaat door naar de opheffing van de Samskara’s/de oorzaken van alles. Dan zijn er de meest gigantische veranderingen in jouw leven.
– Uiteraard zullen de lessen je hierin inspireren. Veel succes en plezier.

Meedoen? Schrijf je in.

Stap 8: contemplatie (samadhi)

Aanwijzingen Samadhi

Betekenis: Sam = samengebundeld, en Dhi = bewustzijn. Het Sanskriet woord dat we gebruiken voor contemplatie, maar in de letterlijke zin van het woord. Dus, het bewustzijn wordt samengebundeld. Denk aan een trechter. Het is een toestand van hoger bewustzijn. Deze staat van zijn komt door een toenemende mate van harmonie (Sattva) binnen jezelf. Door Samadhi zuiver je verder het causaal oftewel het intuïtief lichaam. Je causale gezondheid kan je in stand houden door regelmatig Samadhi te beoefenen.
– Je hebt degene met zaad, de Sabija Samadhi-vormen en degene zonder zaad, de Nibija Samadhi -vormen.
– Bij de Sabija Samadhi-vormen (dus Samadhi-vormen met zaad), “met zaad” betekent met stemming/een gevoelswaarde. De kern van de dingen, noem ik het liever. “Bija” is dus eigenlijk de Samskara (indruk) die in zich de belofte heeft van verdere groei. Dus het is niet eenvoudig de Samskara zoals we hem doorgaans zien, maar het is een Samskara die tot een vrucht kan uitrijpen. Je voelt het in je hart. Er zijn 2 soorten Sabija Samadhi vormen: Je hebt aan de ene kant Samprajnata en aan de andere kant Asamprajnata.
– Samprajnata betekent letterlijk samengebundeld hoger bewustzijn. Wat we noemen een statische vorm van Samadhi, waarbij de stemming in jou blíjft. We kunnen het als het ware vasthouden. Stabilisatie van de stemming. Samprajnata Samadhi kun je in 4 verschillende soorten krijgen: Zoals een ijsje: 4 verschillende smaken. Vanille, aardbeien, pistache en framboos. Het zijn Vitarka, Vicara, Ananda, Asmita.
* Vitarka = beredenering: een combinatie van de 3 Guna’s
* Vicara = bespiegeling: Rajas
* Ananda – zaligheid: Tamas
* Asmita = het besef van louter zijn: Sattva
– Asamprajnata betekent niet samengebundeld hoger bewustzijn. A = niet. Dus, een dynamische Samadhi waarbij je bewustzijn geen houvast heeft. Je hebt een stemming, maar die beweegt zich voort. Het is een verandering van de stemming.
– En dan heb je de Nibija Samadhi -vormen (Samadhi-vormen zonder zaad) “zonder zaad”betekent dat er geen toeschouwer meer is, je bent de Samadhi geworden. Dankzij het stilleggen van alle (modificaties van het denkapparaat) wordt “Samadhi Zonder Zaad” bereikt. Dat is de top. Dat is het niets. Dat is Sunyata. De leegte van Buddha.

Streven: – In Samadhi wordt je wakker. Samadhi is het ontdekken van de wereld van het causale, het intuïtieve en van Atman (de ziel).
– Samadhi of contemplatie is in eerste instantie het waarnemen van essentie, in plaats van de gedachte. Dat zit zo: Aan de basis van een Vritti, een gedachte, ligt een Samskara, een indruk. De Vritti is uit die Samskara ontstaan. De energiewerveling (Vritti) is ontstaan uit dat kleine specifieke patroontje in de energiestroming, de essentie van de gedachte. Dankzij correcte meditatie is er alleen nog maar één gedachte in jouw subtiel lichaam. Blijft nu alleen maar over om de gevoelswaarde van die gedachte te vinden. Dat is die essentie. Zo kom je tot het beleven van een gevoel, een stemming, waarbij geen enkele gedachte meer optreedt. Wat wij nu doen met Samadhi, is speciaal om te proberen lading in ons onder controle te krijgen. Je voelt, door die lading/gevoelswaarde te blijven beleven.
– Door Samadhi kan je controle verkrijgen over Manas (verstand), Ahamkara (ego), Buddhi (intellect), Citta (geheugen). Manas breng je onder controle met concentratie en meditatie. Buddhi met Vicara Samadhi (vreugde). Ahamkara met Ananda Samadhi (liefde). Citta met Asmita Samadhi (vrede).
– Wijs vervolgens elke werking, elke uitwerking, van Atman (ziel) van de hand. Dan blijft het bij zichzelf. Er is geen waarneming/geen werking meer. Er is niks. Dan heb je het gevoel van leegte.
– Je causale gezondheid houd je in stand door regelmatige beoefening van Samadhi. Je intuïtie wordt versterkt en er kan Karma verbranding plaatsvinden. Hierdoor kun je zelfrealisatie en zelfs verlichting bereiken.
– Als je zoals een gewone mens de methode van doelstelling hanteert, kun je ervan uitgaan dat je het nooit zal bereiken. Omdat doelstelling inhoudt dat je een spanningsveld opbouwt. Kenner, gekende, het kennen. En zo lang dat je vasthoudt aan een doel, zul je dat doel nooit bereiken. Want het spanningsveld verhindert je om dat te verwezenlijken wat je eigenlijk voor ogen hebt. Om een doel te bereiken, is het beter dat je een wens uit, een richting kiest, en dan vooral bezig blijft met loslaten. En laten gaan. En je merkt tot je grote verwondering op dat je op weg bent naar dat doel. Het gebeurt vanzelf.

Voorbereiding: – Voor je start met beoefenen, onthecht van alles als dat lukt, daarna is intentie genoeg om Samadhi te komen. Offer jezelf op, volledig, met hart en ziel, met alles wat je hebt en wie je bent. Let op! Het intens sterk verlangen mag geen spanningsveld vormen, anders gebeurt er niets. Een spanningsveld veroorzaakt namelijk Tamas energie. Het moet een natuurlijk, diep gevoel zijn van totale begeestering voor het hogere. Dus Sattva energie.
– Voorwaarden succesvolle Samadhi beoefening:
*1ste voorwaarde: Geloof en vertrouwen = Sraddha. Staat in godsdiensten bekend als geloof. Maar oorspronkelijke betekenis is vertrouwen. Respect is iets wat je moet verdienen en uit zich als vertrouwen. Moet dus groeien. Nooit te snel gaan in het opbouwen van Sraddha, maar stapje voor stapje.
*Energie is de 2e voorwaarde: je moet kracht hebben. De voorgaande stappen in het achtvoudig pad naar Yoga geven je die kracht.
*De 3e voorwaarde is een goed geheugen (Citta). Dat je kunt bouwen op herinnering. Definitie intelligentie is als je een fout maakt, dan met je geheugen en gezond verstand vergelijken wat goed is en wat niet goed is, en dan voorkomen dat je die fout een 2e keer maakt. Dezelfde fout maken voor de 2e keer betekent dat je niet bewust bezig bent. Fouten mag je wel maken. Dat is nodig om ervaring om te doen. Maar het is de bedoeling de ervaring direct te verwerken
– Beoefen mocht intentie niet voldoende zijn de voorafgaande zeven stappen van het acht ledenmatig pad naar Yoga. Samadhi komt dan tot je als een geschenk.

Uitvoering: Download de oefeningen. Hieronder vind je een globale uiteenzetting.
– Soms heb je behoefte aan liefde, soms heb je behoefte aan vreugde. Als jouw causale lichaam al te lang in Tamas gezeten heeft – dat je te veel liefde hebt gekregen – dan wil je wel een keer met een vriend de bloemetjes buiten zetten/lol maken. Dat kun je terugvinden. Plotseling komt er eentje langs (Ajita doet net alsof hij heel blij is om een vriend te zien). Dan beleef je Vicara. Maar op gegeven moment zal je daar genoeg van hebben. Dan zeg je: “Weet je wat? Laten we gewoon samen gaan vissen.” Tijdens het vissen beleef je dan vrede. Zo kun je sturen in je leven. Door de hoedanigheid op causaal vlak te helpen installeren waar jij behoefte aan heb. En dat is dan de causale pulsatie die onder jouw beheersing komt. Je wordt niet meer geleefd, causaal, maar jij bepaalt het leven. En in deze probeer je steeds meer naar harmonie te komen, naar stilte. Om uiteindelijk Atman (je ziel) te bereiken. Het is dus niet zo dat één belangrijker is dan de andere? Nee, je moet ze alle vier doen, want het causale lichaam pulseert net zoals de andere lichamen. En als je dus met Ananda bezig bent, dan ben je vooral met samentrekking bezig. Als je in Vicara bent, vooral met uitzetting. In Asmita, met evenwicht. En Vitarka – dat is gericht naar beneden/naar het denken. En daarmee leer je kosmische ademhaling beheersen op causaal vlak. Door gewenning te verkrijgen door er langdurig te verblijven – in één van deze 4 mogelijke toestanden – zul je gaandeweg steeds meer feeling krijgen voor die kosmische ademhaling daar. En dan zul je beginnen van daaruit te leven. Dat zal je standplaats worden, in plaats van het denken. Het denken is heel erg vertrouwd. Omdat je dat elke dag gebruikt. Het is logisch dat je daar je standplaats hebt, nu. Als je de truc door hebt met Vitarka, dan heb je de ingang. En dan kun je daar ook nog een kleurtje aan geven. En dat wordt Vicara, Ananda en Asmita Samadhi. Meer is het niet de Samprajnata Samadhi vormen.
– Wanneer je bezig bent met bovenstaande contemplatie, voordat je een stemming bereikt, onderga je een dynamisch proces. De stemming in jou verandert. Groeit naar. Dat is Asamprajnata Samadhi. En wanneer je een stemming verlaat, en door de versnelling van energieën in jouw wezen plotseling in een andere stemming komt, is het traject tussen de 2 stemmingen (de verandering van stemmingen) Asamprajnata Samadhi. Dat maakt je telkens weer mee wanneer je wezen energetisch gaat veranderen door de oefening. Maar Asamprajnata Samadhi, zoals je hebt bij gecontroleerde Pratyahara/onthechting, is een dynamische vorm van beleving. Oftewel jouw bewustzijn verplaatst zich. Gecontroleerde Pratyahara – weet je nog hoe dat ging? Neti, Neti, Neti … Dus, elke keer komt er iets langs, en dan reageer je/word je erdoor gepakt, maar dan zeg je: “Dit ben ik niet … dit ben ik niet … ” Je laat het los en verschuift naar een ander object. Elke keer is een beleving van een ander object. Net als een reactiemotor. Dus, je slurpt gewoon beleving van iets – je gebruikt iets – en dan laat je het weg/ onthecht je je ervan. Dat stuwt je vooruit naar iets anders. Naar een hoger niveau. Dan vind je algauw iets anders, en dan grijp je vast, en dan onthecht je ook daarvan. Net een reactiemotor.
– Zodra je verder dan meditatie komt, zodra je van Sabija Samadhi (Samprajnata Samadhi en Asamprajnata Samadhi), naar Nirbija Samadhi probeert te komen, is het een hele, hele grote stap. We hebben houvast gehad aan de stemmingen, maar we moeten die houvast/die steuntjes loslaten. Dat betekent dat we Para Vairagya moeten beoefenen. Opperste ongehechtheid. Dat deze beleving ons eigenlijk helemaal niets meer kan schelen. Oh … extase? Vroeger keek ik ernaar uit: ik ga weer zitten en ik ga weer in extase, want het is zo fantastisch! Ik kwam helemaal uit mijn dak. Nu? Oh … mwhoa … maakt allemaal niks uit … Ik beleef wel die extase bij tijd en wijle, maar ik abstraheer het/laat het los. Dan kom ik in een toestand van kleurloosheid. Onbeschrijflijk eigenlijk. Dat is Nirbija Samadhi.

Afronding: – Ervaar je geen verandering? Dan heb je hem zonder zin uitgevoerd, was je voorbereiding niet goed genoeg of is je beoefeningsniveau nog niet hoog genoeg.
– Offer het resultaat van je beoefening op aan het allerhoogste
– Een hulpmiddel in deze yogaoefening zijn de andere oefeningen.

Meedoen? Schrijf je in.

algemene tips en suggesties voor je Yoga beoefening

Begin je net met het Raja Yoga avontuur? Schrijf je dan in voor de drie gratis tips voor meer focus en doe mee met deintroductiecursus. Hierin leg ik laagdrempelig het begin uit en geef ik je de eerste puzzelstukjes. Hetgeen je hieronder leest zal  waarschijnlijk een te ingewikkelde puzzel voor je zijn.

De stem van de innerlijke vrijheid. Van Swami Vivekananda

Zoals kinderen van het dorp aangetrokken werden door de muziek van de fluitspeler, zo volgen wij allemaal de muziek van de stem zonder het te weten. Zodra u de stem herkent en begrijpt wat het is, verandert het gehele tafereel. Dezelfde wereld die het gruwelijke slagveld van Maya (illusie) was, is nu veranderd in iets dat goed en mooi is.

Een plant groeit. Bent u het die de plant doet groeien? Het is uw plicht er een hek omheen te zetten en ervoor te zorgen dat dieren de plant niet opeten, en daarmee houdt uw plicht op. De plant groeit uit zichzelf. Zo is het ook met betrekking tot de spirituele groei van ieder mens. Niemand kan u onderrichten. Niemand kan u tot een spiritueel mens maken. U moet uzelf onderrichten. Uw groei moet van binnenuit komen. Wat kan een uiterlijke leraar doen? Hij neemt de belemmeringen een beetje weg en daarmee houdt zijn plicht op. Help dus, als u kunt, maar vernietig niet. Geef alle ideeën op dat u mensen spiritueel kunt maken. Dat is onmogelijk. Er is voor u geen andere leraar dan uw eigen ziel.

Yoga is de wetenschap die ons leert hoe we religieuze ervaringen kunnen opdoen. Zolang men religie niet heeft gevoeld heeft het weinig zin erover te praten. Geloof niets totdat u het zelf hebt ontdekt. Raja Yoga stelt zich ten doel aan de mensheid een praktische en wetenschappelijk uitgewerkte methode voor te leggen om deze waarheid te bereiken. Het geeft middelen om innerlijke toestanden te observeren. Het instrument is de geest zelf. De kracht van de aandacht, indien op juiste wijze geleid en gericht op de innerlijke wereld, zal de geest analyseren en de feiten voor ons helder maken.

Yoga is beheersing van de zintuigen, de wil en de geest. Het voordeel van de bestudering ervan is dat we leren te beheersen in plaats van beheerst te worden. De geest lijkt te bestaan uit laag na laag. Het werkelijke doel is al deze tussenliggende lagen van ons leven te doorkruisen en God te vinden. Het doel van Yoga is God te verwezenlijken.

De dood is beter dan een vegeterend, onwetend leven. Het is beter te sterven op het slagveld dan het leven van een verslagene te leiden. Dat is de grondslag van religie. Wanneer een man dit standpunt inneemt, is hij op weg naar het vinden van de waarheid. Hij bevindt zich op de weg die naar God leidt.

Alleen hij die bereid is alles te verzaken, die te midden van de sterke stroom van de dualiteit van goed en kwaad, geluk en verdriet, rustig, kalm, evenwichtig en zich bewust van zijn ideaal is, tracht zelfkennis te bereiken. Alleen hij scheurt, gebruikmakend van zijn eigen kracht, het net van de wereld kapot. ‘Wanneer hij door de hindernissen van Maya heen breekt, komt hij tevoorschijn als een machtige leeuw.”

Het eerste dat noodzakelijk is, is een kalm en vreedzaam leven. Als u de hele dag in de wereld rond moet trekken om in mijn onderhoud te voorzien, is het voor mij moeilijk iets heel hoogs in dit leven te bereiken. Misschien zal u in een ander leven onder voorspoediger omstandigheden geboren worden. Maar als u serieus genoeg bent, zullen de omstandigheden zelfs in dit leven al veranderen.

Zij die werkelijk een yogi willen zijn, moeten eens en voor al het knabbelen aan dingen opgeven. Pak één idee op en maak het tot het idee van uw leven. Denk eraan, droom erover, leef op dat idee. Laat alles vol zijn van dat idee en laat elk ander idee eenvoudig met rust. Om te slagen moet u een enorm doorzettingsvermogen hebben, een enorme wil. Ik zal de zee leegdrinken, zegt de volhardende ziel. Als ik het wil, vallen de bergen in stukken uiteen.

Geef elk slecht gezelschap op, vooral in het begin. Vermijd werelds gezelschap – dat zal uw geest afleiden. Geef elke gedachte aan ‘ík en het mijne’ op. Goed komt tot hem die niets in het universum heeft. Snijd de banden van alle wereldse affecties door.

Geef elke discussie en andere afleidingen op. Is er iets in dor, intellectueel jargon? Het brengt de geest slechts uit zijn evenwicht en verstoort hem. De dingen van de subtielere niveaus moeten verwezenlijkt worden. Zal praten dat bereiken? Geef ijdel gepraat dus geheel op. Lees slechts de boeken die geschreven zijn door mensen die verwezenlijking hebben bereikt. Overwin luiheid en ook alle zorgen over wat er van u zal worden. Keer u nooit om het resultaat te zien van wat u gedaan hebt. Geef alles aan God en ga verder den denk er niet over na. Wanneer de hele ziel zich in een ononderbroken stroom naar God spoedt, wanneer er geen tijd is om te streven naar geld of reputatie of roem, geen tijd om aan iets anders te denken dan God, dan zal in uw hart die oneindige, gelukzaligheid van liefde komen.

De yogi moet altijd oefenen. Hij zou moeten proberen alleen te leven. Het gezelschap van verschillende soorten mensen leidt de geest af. Hij zou niet veel moeten spreken, omdat spreken de geest afleidt; niet veel werken, omdat te veel werk de geest afleidt. Na een lange dag van hard werken kan men de geest niet beheersen. Iemand die de bovenstaande regels in acht neemt wordt een yogi.

Het alomtegenwoordige Atman (ziel), dat niet afhankelijk is van enige steun, is de enige toevlucht. Aanvankelijk vindt de mens dat niet. Hij ontdekt het pas wanneer onderscheid en objectiviteit ontstaan, in de loop van meditatie en spirituele oefeningen. Op welke wijze hij ook vooruitgang maakt op de weg van spiritualiteit, onbewust wekt hij Brahman (God) in zichzelf.

Meditatie is één van de belangrijkste manieren om het opkomen van geestgolven te beheersen. Door meditatie zorgt u dat de geest de golven onderwerpt. En als u dagen en maanden en jaren achtereen meditatie beoefent – totdat het een gewoonte geworden is, totdat het in weerwil van uzelf gebeurt – zullen boosheid en haat beheerst en gecontroleerd worden.

Hoe zuiverder de geest, des te gemakkelijker is het controle uit te oefenen. Denk niet verlangend aan puur mentale vermogens. Laat ze gaan. Iemand die streeft naar de vermogens van de geest zal zich eraan onderwerpen. Vrijwel iedereen die vermogens verlangt, raakt erin verstrikt.

Het is alleen de waarheid die kracht geeft. De vraag die gesteld kan worden aan elke man, elke vrouw en elk kind, of ze nu een lichamelijke, mentale of spirituele scholing doormaken, luidt: Bent u sterk? Voelt u kracht?

Docentenopleiding Raja Yoga Instituut.

Yogabeoefening: – Zie yogaoefeningen als instrumenten, welke heb je nodig en waar heb je een klik mee? Anders zijn ze storend, dan doe je ze te mentaal als een robot en brengen ze je niet verder. Ga terug in de lader van de 8 stappen als de vooruitgang stokt, wellicht afzakken naar niveau Yama/Niyama.
– Realiseer je dat er is nooit een reden is om op te geven. Zie elke situatie als een kans om jezelf te ontwikkelen. In welke hoedanigheid je ook verkeert kan je de weg omhoog terugvinden. Wanneer je er weer bent, focus op 1 stap tegelijk, kijk niet naar de berg.

Denken: – Heb geen interesse in het proces, ga het niet evalueren, vind het niet belangrijk, hecht er niet aan. Besef dat het denken je weerhoudt om de bevrijding te bereiken. Met willen forceer je de boel. Herken dat een gedachte voortkomt uit een subtiele begeerte, je verliest jezelf.
– Degene die de gedachten beheerst, die controleert de energie. De vijand is het denken. Speel je mentale conditioneringen kwijt. Onthecht langzaamaan van de hang naar gedachtes. Het denken is net onkruid, kijk ernaar zonder er iets van te vinden en wied het daarmee. Houd je kracht bij je.
– Doe een beroep op je innerlijke kracht, wens, ontvang. Het wordt met de beoefening gaandeweg steeds helderder, je krijgt visie. Het land van overvloed wordt betreden. Gedachteloosheid, hogere emoties, overgave, openheid, het is er dan allemaal.
– Leer leven vanuit je intuïtie. Luister naar de stem van je hart, wacht af als je niets hoort. Functioneer in het leven vanuit de essentie, ontdek dit in alles, haal de fysieke en mentale toestand eruit, breng het gevolg terug naar de oorzaak. Leef als een kind, speel, niet te serieus zijn, doe maar wat. Intuïtie is een momentopname, het gaat langzaam over naar constant, dat is zelfrealisatie.

Toeschouwer: – Wanneer je constateert, dan verlies je de verbinding met jezelf. Besef dat je dan versmolten bent met Prakriti (het geziene). Koppel jezelf los van ervaring en heb geen belangstelling voor gedachten, gevoelens, wat je gaat doen en hebt gedaan. Ga niet in de slachtofferrol, neem je verantwoordelijkheid, doe er wat aan, het leven laat jou je verbeterpunten zien. Heb belangstelling voor je hoger zelf, laat je zintuigen los. Zoek beproevingen op i.p.v. overrompeld te worden door het geziene. Krijg plezier om je ellende aan te pakken, zie mogelijkheden in problemen. Wees liever de toeschouwer, Purusha (de ziener).
– Het gaat nog verder. Wanneer je waarneemt, dan ben je er nog niet. Wanneer je thuiskomt is er zelfs geen toeschouwer meer. Geen toeschouwer is het opheffen van de dualiteit. Je kunt niet oordelen, het is de eeuwigheid, de oneindigheid, de ziel is de leider, leef vanuit verbinding met God, doen door niet te doen. Ga op in het niets, je bent geen naam en je bent zelfs geen klank.

Dualiteit: – In de dualiteit zijn de stromingen Shiva/Shakti uit balans, kom in meditatie.
– Kwaliteit van energie, er is genoeg Sattva (Shiva/Shakti gelijk).
– Kwantiteit aan energie is nodig om het zo te houden.
– Bouw in je beoefening voldoende harmonische energie (Sattva) op, zie dit als buffer voor wanneer je uitdagingen tegenkomt.
– Als gevolg van de dualiteit hebben we te maken met Vikalpa. Dit is verbeelding, verhalen, woorden, de illusie van het leven, alles is Vikalpa. De acht stappen kunnen dit ook zijn, doen door niet te doen, stop de dualiteit. Dus niet denken in termen van goed/fout makkelijk/moeilijk, kies, drang, zoektocht en wens. Dit allemaal is de dualiteit. Je bent eeuwig en oneindig, intentie is genoeg. Hoe kan je jezelf pushen, als je het al bent, doe maar wat, hecht er geen belang aan.
– Hatha Yoga streeft naar het non-dualistische, Shiva en Shakti zijn gelijk, er genoeg Sattva. Wat rest is echter de aanwezigheid van Karma. In de benaming Raja Yoga zit Rajas. Om Karma kwijt te spelen hebben we Rajas nodig.
– In Hatha Yoga sluit je jezelf steeds meer af voor de wereld. Je bent jezelf onbewust bekwaam aan het maken om het leven te leren leven (de eenzame weg). Met Raja Yoga wordt je een meester over de Guna’s (Rajas, Tamas en Sattva), je schouwt de illusie van het leven zonder daar iets van te vinden, je ervaart gelijkmoedigheid. Je leeft boven de dualiteit vanuit hart en ziel en je speelt met de wereld.
– Wijzig je levenswijze, leef werkelijk (blij, dienstbaar, compassie) leef boven de dualiteit uiteindelijk in Samadhi (contemplatie)

Atman: – Herken de hogere gevoelens in jezelf, zoek ze niet buiten jezelf, laat het vanbinnen wakker worden, maak geen keuze, laat alles voor wat het is en wacht af tot er in jezelf iets wezenlijks wordt. Wij zijn leegte niet leegte, rimpelloos, een ontvanger van de goddelijke trilling, een ambassadeur van het goddelijke.
– Jij bent niet diegene die de yoga oefeningen doet. Beoefen de essentie, laat de oefening zijn werk doen, accepteer, doen door niet te doen, laat het gebeuren, sta open, heb de intentie van het zou leuk zijn dat en ga in overgave.
– Hoe weet je dat je weet? De mist klaart op en je ervaart een gevoel van bevrijding. Je hebt een waarneming van alles tegelijkertijd, een multidimensionale waarneming. Je kunt multitasken, dit heet Turia. Oneindig bewustzijn is doen wat er in je leeft, wees een kind, je houdt rekening met anderen, maar past je niet aan.
– Voel je niet goed, herstel jezelf. Stilte is genezen, in een ziekenhuis ben je stil. In de stilte maak je vooruitgang met min. 1 uur gemiddeld per dag. Het zielenvuur in je smeult, geef het iedere dag voeding, anders dooft ie. Dit gebeurd automatisch wanneer je hier aan toe bent. De hoogste vorm van genezen is vanuit de ziel functioneren. Er is dan almacht vanuit de ziel, dit heeft een harmonische werking op alles.
– Wanneer je begeert om Atman te bereiken, bereik je het niet. Je bent Atman! Aan de andere kant, het universum zorgt voor mij is onzin. Jij bepaalt het spel! Leef vanuit je ziel, waar heeft mijn ziel behoefte aan? Luister daarnaar.
– Bouw je spanning op door ego, dan is je gedrag uit eigenbelang. Het goddelijke in je is dan te zoeken met een verrekijker. Spanning afvoeren door je open te stellen voor het hogere, je gedrag is uit zijn belang. Je bent een soldaat van God, een doorgeef luik.
– Wanneer je ziel nog niet werkt, focus je, concentreer. Dit brengt je richting je ziel, anders word je gepakt door de Klesha’s.

Klesha: – Wanneer je overrompeld bent trekt het vervolgens gelijksoortige energietrilling aan. Dan hebben we het over de vijf Klesha’s. Dit is onwetenheid, egoïsme, gehechtheid, haat en angst voor de dood.
– Ervaar je een Klesha? Welke Klesha is het? Herken je situatie. Loop de omgekeerde weg af, van angst tot onwetendheid, breng het gevolg terug naar de oorzaak. Is dit genoeg om het tij te keren? Nee? Bouw rustig op met de 8 stappen tot meditatie. Deze bezigheid zal Buddhi (onderscheidingsvermogen) activeren. Je zult er dan zijn, je bent in het nu, je neemt het heft weer in handen . Voorbeeld: Wat te doen in een onderneming, je bent volledig de weg kwijt? Angst maakt dat we vooraf van alles willen regelen. Zit stil en voel wat klikt. Het antwoord krijg je en ervaar je vanzelf.
– Een Klesha ervaren staat gelijk aan ellende. Hoeveelheid ellende is de graadmeter van je beoefening, geen ellende is geen Karma.
– Samskara’s (indrukken) worden wakker gemaakt wanneer Buddhi (onderscheidingsvermogen) overrompelt wordt. Een Samskara is een indruk, dit is wat je opslaat nadat je iets hebt meegemaakt. De totaliteit aan indrukken is je Karma.
– Zorgt voor Klesha:
* verandering
* zorgen
* gewoonte
* toorn
* begoocheling
* hebzucht

Karma: – Waarom val je eruit, ben je niet meer in het nu? Omdat je belang stelt in Karma. Door ervaring en gedachten hoor je de stem van de ziel niet. Zit hier stil voor, hier constant naar kunnen luisteren is zelfrealisatie. Verbrand je Karma, dan ben je meer in het nu, de stem van de ziel is meer hoorbaar. Heb belangstelling voor je ware aard. Vrij zijn van karma heet Vidia, je bent niets, je bent alles.
– Karma Yoga is de hoogste vorm van Yoga, Karma is je leraar, gebruik het om bij jezelf te blijven, het maakt je blij, wanneer je moe wordt dan is het geen Karma Yoga meer.
– Eerst de Vritti’s (energiewerveling, gedachten) op mentaal niveau tot rust. Je heb dan voldoende harmonie tot op causaal niveau. Op dit level aangekomen betekent het dat er een dermate versnelling van energie tot stand gebracht kan worden wat Karma kan verbranden.
– Karma is duisternis, karma verbranden is licht. Je energiestromingen zullen in betere banen komen, anders volgt het de kanalen van je Karma.

Ondersteunende yogaoefening

stilte oefening

Eenvoudig, uitdagend, doch zeer effectief is deze stilte oefening.

Uitvoering:
– Ga comfortabel zitten op een stoel of op de grond met een rechte rug.
– Zorg ervoor dat je gedurende een tijdje comfortabel kan zitten.
– Sluit je ogen en adem in en uit door je neus richting je buik.
– Wacht heel even… krijg zin in de oefening.
– Luister vervolgens wanneer je zin hebt naar voorbijgaande gedachtes en omgevingsgeluiden.
– De oefening is hier niets van te vinden.
– Je bent niet je gedachte of dat geluid.
– Puur blijven luisteren.
– Wanneer je wel iets vindt van een gedachte of een geluid. Blijf kalm observeren en ga door met luisteren.
– Je zult merken dat de gedachte of het geluid tot rust wordt gebracht.
– Innerlijke onrust verdwijnt.
– Het transformeren van gedachtes geeft een heerlijk gevoel. Uiteindelijk zelfs een tintelend gevoel over je hele lichaam wat energie geeft. Als je het heerlijke gevoel begint te voelen doe je zowaar aan Yoga!
– Speel ermee, zolang je zin hebt in de oefening.
– Soms gaat het gemakkelijk en soms voor geen meter. Ga rustig door met oefenen en je zult merken dat het je steeds minder moeite kost.
– Het gevolg is dat je minder lang met vastzittende gedachtes en emoties in de rondte loopt.
– Een hulpmiddel in deze yogaoefening zijn de andere oefeningen gegeven in de yogalessen. Het zal hierdoor nog makkelijker zijn om je te concentreren tijdens deze stilteoefening.
– Uiteraard zullen de lessen je hierin inspireren. Veel succes en plezier.

Meedoen? Schrijf je in.

het zingen van het aum

Aanwijzingen – De mantra AUM
Vanaf het begin en het eind van les 15 van de basislessen zingen we het AUM, wanneer je daar zin in hebt..

Betekenis van het AUM? – Het AUM is de heilige drievoudige klank.
– Eigenlijk is het de klank van de drie Gunas (oer-elementen).
A = Rajas (creatie, actie)
U = Sattva (instanthouding, harmonie)
M = Tamas (vernietiging, inertie)
– Als je luistert naar het AUM, hef je eigenlijk het AUM op.
– Hij wordt steeds subtieler/steeds vlakker.
– En je krijgt een versmelting ermee.
– En dan treed je binnen in de gedachteloosheid

Streven van het zingen van het AUM? – Het zingen van het AUM schakelt mentale disharmonieën uit.
– Wijzelf bestaan uit 3 lichamen. Het grove/fysieke, het mentale/astrale lichaam en het causale/oorzakelijk/intuïtieve lichaam.
– Het AUM zet de deur open naar de waarneming van de causale trilling.
– En daarbij ook de causale trilling van jezelf.
– Het AUM gebruik je om op dezelfde trilling te komen.
– Door het denken zijn we gescheiden van die trilling.
– Door ons denken en door ons ego.
– Door met toewijding het AUM te zingen.
– Kan je je ego en je gedachtes opheffen.

Uitvoering – Ga comfortabel zitten op een stoel of op de grond met een rechte rug.
– Sluit je ogen en adem in en uit door je neus richting je buik.
– Zodra je er klaar voor bent ‘dat wil zeggen wanneer je zin krijgt in het zingen van het AUM’ dan laat je de klank uit je mond rollen.
– Wanneer je energie krijgt van het zingen, een soort up lifting gevoel (Sattva) dan zit je in de juiste richting en doe je zowaar aan yoga!
– Een hulpmiddel met het zingen zijn de andere oefeningen binnen de lessen. Het zal makkelijker zijn om je te concentreren tijdens het zingen en je beter af te stemmen op het AUM geluid die je in jezelf kan horen.
– Uiteraard zullen de lessen je hierin inspireren. Veel succes en plezier.

Meedoen? Schrijf je in.

zuivering met Kriya

Aanwijzingen Kriya – Zuiveringsoefeningen

Wanneer we ons opgeblazen voelen en onverstoorbaar, traag reagerend (flegmatisch) zijn. Dan kunnen we het beste de zeven Kriya’s uitvoeren. Indien we deze kenmerken niet ervaren dan hoeven we ze niet uit te voeren, want de drie lichaamsvochten (wind, gal en slijm) zijn in evenwicht. Zeer aan te bevelen vóór de kosmische ademhaling – de Pranayama beoefening, deze zal succesvoller zijn.

Betekenis: – Kriya betekent in het Sanskriet doen. In dit geval het doen van zuiveringsoefeningen.

Streven: – Volgens de Ayuerveda (http://nl.wikipedia.org/wiki/Ayurveda) is een ieder lichaam opgebouwd uit een combinatie van drie karakteristieke energiemengsels (dosha’s), te weten vata of ‘wind’: lucht + ether, pita of ‘gal’: vuur + water en kapha of ‘slijm’: water + aarde. Het natuurlijke evenwicht van deze drie zijn bij iedereen anders. Volgens de Ayurveda is ziekte een afwijking van dit natuurlijk evenwicht. Als deze drie niet in evenwicht zijn met elkaar, dan wordt iemand ‘pafferig en flegmatisch’(opgeblazen gevoel, onverstoorbaar en traag reagerend). Kriya’s hebben tot doel om deze disbalans voldoende op te heffen.
– Door de verbeterde balans wordt ook de algehele gezondheid beter.

Uitvoering: – Ga comfortabel zitten op een stoel of op de grond, evt op een kussen met een rechte rug.
– Sluit je ogen en wacht heel even… krijg zin in de oefening.
– Voel vervolgens welke Kriya je nodig hebt. Handig om hiervoor de Kriya’s in de vingers te hebben. Download de oefeningen.
– Hoe en wat voel je dat dan? Je loopt de oefeningen af, dit visualiseer je en je ervaart plots een zwaar, stroperig gevoel.
– Stop dan bij de desbetreffende Kriya en voer hem uit.
– Speel ermee, zolang je zin houd in de oefening.
– Het is niet ongebruikelijk dat je tijdens het beoefenen begint te gapen, tranen in je ogen krijgt, moet boeren, een rommelende buik krijgt of soms zelfs winderig wordt. Vastzittende energie begint weer te stromen, fijn hoor.
– Indien deze kenmerken verdwijnen en je lichaam licht en ruimtelijk aanvoelt, dan ben je klaar en kan je door voor verdere beoefening. Loop alle Kriya’s na. Uiteindelijk zijn de drie lichaamsvochten (wind, gal en slijm) voldoende in evenwicht.
– Je zal merken dat de Pranayama beoefening beter zal gaan, ook het concentreren gaat je gemakkelijker af.

Afronding: – Een hulpmiddel in deze yogaoefening zijn de andere oefeningen gegeven in de yogalessen.
– Uiteraard zullen de lessen je hierin inspireren. Veel succes en plezier.

Meedoen? Schrijf je in.

de Mudra's

Aanwijzingen Mudra:

Om de essentie van een Mudra te kunnen ervaren, moet je ze eerst zelf beoefent hebben, je kunt ze echter niet beoefenen als je daaraan voorafgaand niet eerst Pranayama beoefent hebt, en dat kun je niet doen voordat je eerst Pratyahara geleerd hebt, en dat is alleen mogelijk als… Zo volgt eigenlijk de gehele Yoga wetenschap.

Betekenis Mudra: Mudra betekent letterlijk: energiezegel. Het best kunnen de Mudra’s beschouwd worden als de knepen van het Yoga vak, het zijn er tien.

Streven: – Het doel van de beoefening van de Mudra’s is dus het bereiken van het allerhoogste, Brahman of God. Daartoe roept men de Kundalini op, die dankzij voldoende Sattva (harmonische energie) wakker gemaakt kan worden. Door gecontroleerd gebruik van Kundalini kunnen alle belemmeringen binnen jezelf opgeruimd worden. Kundalini is een krachtige opwaartse stroom vanuit Surya Bindu (zonnepoort) die kan ontstaan als Ida (shiva kanaal) en Pingala (shakti kanaal) met gelijke grootte doorstromen en zo Sushumna (derde energie kanaal) is gevormd.
– Je bent pas klaar met de Mudra’s, wanneer je de Siddhi’s (paranormale gaven) verkregen hebt.

Voorbereiding:  – Bij voorkeur comfortabel zittend op een kussen.
– Voor succesvolle beoefening, doe een beroep op je ziel en offer het resultaat van je beoefening op aan het allerhoogste.
– Omdat met causale energie gewerkt wordt en een goede verbinding met de hemel essentieel is voor succes, is het voor elke Mudra belangrijk zoveel mogelijk in Sattva te zijn, anders werkt de wens niet en is Sushumna niet (enigszins) open.
– Het beoefenen van een Mudra heeft naast voldoende harmonie ook voldoende concentratie nodig. Begin ermee wanneer je tegen versmeltingsfase aan zit met het luisteren naar het Nadageluid.

Uitvoering : – De energiewerkingen worden met een WENS opgewekt, op gevoel, niet met mentale sturing! Hierdoor is er een werking op het causaal vlak, sneller en diepgaander.
– Overzie het geheel, voel welke van de tien Mudra’s je nodig hebt (download de oefeningen), laat de Mudra vervolgens zijn werk doen.
– In tegenstelling tot een gewone Pranayama oefening is de duur van een Mudra afhankelijk van je gevoel. Vind je dat je genoeg hebt gehad, dan stop je ermee, voel je dat het nog even kan, dan ga je verder. Een vuistregel daarbij is wel dat je evenveel oefent aan de ene kant als aan de andere kant.

Afronding: – Een hulpmiddel in deze yogaoefening zijn de andere oefeningen gegeven in de yogalessen.
– Uiteraard zullen de lessen je hierin inspireren. Veel succes en plezier.

Meedoen? Schrijf je in.

lesinformatie

lesinformatie

Meer informatie m.b.t. data / tijden, vakanties etc.
KLIK HIER

instructeur

instructeur

Ik ben wat je noemt een sensitief persoon, ik voel iedereen goed aan. Ik vind het gaaf om te ontdekken wat een ieder drijft.
LEES VERDER

inschrijving

inschrijving

Heb je interesse in het volgen van de yogalessen? In de online agenda kan je direct een kennismakingsgesprek reserveren…
LEES VERDER

Heb je veel gedachtes, to do lijstjes en blijf je maar door gaan?

Vraag hier drie GRATIS tips aan voor meer FOCUS met Raja Yoga.

Bedankt voor je aanmelding! Je ontvangt zo meteen de 1e tip